พระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์ ( बोधिसत्त्व bodhisattva) หมายถึง ผู้ที่จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า คำว่า “โพธิสัตว์” แปลว่า ผู้ข้องอยู่ในพระโพธิญาณ พุทธศาสนาทั้งฝ่ายเถรวาทและมหายานเชื่อว่ามีพระโพธิสัตว์เป็นจำนวนมาก แต่รายละเอียดความเชื่อแตกต่างกันไป

พระธัมมปาละ ระบุไว้ในอรรถกถา สโมทานกถา (ใน ปรมัตถทีปนี) ว่าพระโพธิสัตว์มี 3 ประเภท คือ

  1. พระมหาโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ผู้บำเพ็ญบารมีเพื่อให้ได้ตรัสรู้เป็นพระอรหันต์สัมมาสัมพุทธเจ้า
  2. พระปัจเจกโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ผู้บำเพ็ญบารมีเพื่อให้ได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า
  3. พระสาวกโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์ผู้บำเพ็ญบารมีเพื่อให้ได้เป็นพระอนุพุทธะ

ส่วนเหตุที่ทำให้พระสัจธรรมตั้งอยู่ได้นานหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับความผ่อนคลายของพระพุทธเจ้าในการแสดง และพระวินัยที่ได้ทรงบัญญัติไว้

dhamma is generous

บารมีที่พระโพธิสัตว์บำเพ็ญ คือ บารมี 30 ทัศ บารมี หมายถึง การกระทำที่ประเสริฐ การกระทำที่ประกอบด้วยกุศลเจตนาคุณงามความดีที่ควรกระทำ คุณงามความดีที่ได้บำเพ็ญมา คุณสมบัติที่ทำให้ยิ่งใหญ่ เป็นธรรมส่วนหนึ่งที่สำคัญ ซึ่งช่วยเหลือเกื้อกูลให้ผู้ปฏิบัติได้ถึงซึ่งโพธิญาณ บารมีมี 10 จำพวก ได้แก่

  1. ทานบารมี หมายถึง การสละออก การให้ต่างๆ โดยมีเจตนาช่วยเหลือผู้อื่นเป็นสำคัญ
  2. ศีลบารมี หมายถึง การรักษาศีลให้เป็นปกติ
  3. เนกขัมมะบารมี หมายถึง การออกบวช  เพื่อเว้นจากกามสุข
  4. ปัญญาบารมี หมายถึง การกระทำเพื่อเพิ่มพูนปัญญา ปัญญาแบ่งออกเป็นปัญญาทางโลกและทางธรรม
  5. วิริยะบารมี หมายถึง การกระทำที่ใช้ความเพียรเป็นที่ตั้ง  มีความพยายามทำอยู่เรื่อยๆ ทำไปทีละน้อยตามกำลังจนกว่าจะสำเร็จ ความเพียรที่ถูกต้อง มี 4 อย่างคือ 1) สังวรปธาน เพียรระวังไม่ให้บาปเกิดขึ้น 2) ปหานปธาน เพียรละบาปที่เกิดขึ้นแล้ว 3) ภาวนาปธาน เพียรทำบุญให้เกิดขึ้น 4) อนุรักขนาปธาน เพียรรักษาการทำบุญไว้ต่อเนื่อง
  6. ขันติบารมี หมายถึง การอดทน อดกลั้น ต่อสิ่งต่างๆ
  7. สัจจะบารมี หมายถึง การเข้าถึงสัจจะ คือ ความเป็นจริงในแต่ละขณะ
  8. อธิษฐานบารมี หมายถึง การตั้งมั่นในความปรารถนา ตั้งจิตมั่นต่อคำอธิษฐาน
  9. เมตตาบารมี หมายถึง การมีความปรารถดี มีความรักต่อสัตว์ทั้งหลายในโลกอย่างเท่าเทียม
  10. อุเบกขาบารมี หมายถึง การมีใจเป็นกลาง การปล่อยวางในสิ่งที่ผิดพลาด ในสิ่งที่แก้ไขไม่ได้ วางเฉยในความทุกข์ของตนและสัตว์ที่ช่วยไม่ได้ เนื่องจากมีปัญญาเห็นว่าสัตว์ทั้งหลายย่อมเป็นไปตามกรรมของตน ไม่มีใครได้รับความยากลำบากโดยไม่มีเหตุปัจจัย ล้วนแล้วแต่เป็นกรรมที่เคยทำมาทั้งสิ้น

ซึ่งในแต่ละบารมีนั้นมีระดับของบารมีที่ต้องบำเพ็ญสะสมเป็น  3 ระดับได้แก่

  1. บารมีขั้นต้น คือ การบำเพ็ญเนื่องด้วยวัตถุ และทรัพย์นอกกาย
  2. บารมีขั้นกลางหรืออุปบารมี คือ การบำเพ็ญเนื่องด้วยร่างกายตนเอง
  3. บารมีขั้นสูงสุดหรือปรมัตถบารมี คือ การบำเพ็ญเนื่องด้วยชีวิต วิถีทางและเป้าหมาย

เมื่อบำเพ็ญบารมีทั้ง 10 จำพวก และบำเพ็ญได้ครบ 3 ระดับ จึงรวมเป็นบารมี 30 ทัศ อันเป็นบารมีที่พระโพธิสัตว์บำเพ็ญอยู่เป็นนิจ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s