วัฒนธรรมกำยาน (1)

วัฒนธรรมกำยาน (culture of incense) พบได้จากหลายๆ อารยธรรมของโลก และมีวัฒนธรรมร่วมกันในด้านต่างๆ ตัวอย่างในประเทศไทย ได้แก่ “หงส์ทองคำจากกรุปรางค์ประธานวัดราชบูรณะ”

หงส์ทองคำนี้เป็นงานประณีตศิลป์ขนาดกะทัดรัด มีการออกแบบและรูปทรงอันดูงดงาม แปลกตา เข้ากับคติสัญลักษณ์ในฐานะที่หงส์เป็นสัตว์ชั้นสูงพาหนะของพระพรหม  ลำคอของหงส์ตลอดจนถึงปากมีลักษระกลวง สามารถถอดออกได้แยกจากลำตัวซึ่งเป็นรูปรี งอนช้อนขึ้น ภายในท้องหงส์ก็มีลักษระกลวงเช่นเดียวกัน อย่างไรก็ตาม  ปีกหงส์ซึ่งเป็นฝาปิดในตัวได้สูญหายไปแล้ว ขาหงส์พับแนบกับท้องรองรับด้วยแท่นสี่เหลี่ยมแบน ทำให้สันนิษฐานว่า เหมือนเคยตั้งประกอบอยู่กับฐานอีกชั้นหนึ่งที่น่าจะสูญหายไปแล้วเช่นกัน

swan

เชื่อกันว่า หงส์ทองคำนี้สร้างขึ้นสำหรับบรรจุอะไรบางอย่าง ซึ่งสามารถถ่ายเทให้ไหลจากลำตัวออกมาทางปากได้ โดยทั่วไปย่อมจะนึกถึง “ของเหลว” ก่อนเป็นอันดับแรก ไม่ว่าจะเป็นน้ำจัณฑ์ น้ำเสวย น้ำหอม น้ำสำหรับทรงหลั่งทักษิโณทก น้ำสุหร่ายสำหรับประพรม น้ำมนต์ หรือไม่ก็คล้อยตามจินตภาพจากภาพยนตร์สุริโยไทว่าเคยบรรจุปรอทถวายสุกำพระบรมศพกษัตริย์อยุธยา บางท่านก็เสนอว่าบรรจุ “ของแข็ง” อย่างหมาก

อย่างไรก็ตาม มีอยู่ท่านหนึ่งให้ความเห็นที่น่าสนใจว่าตัวของหงส์ตื้นเกินไปที่จะบรรจุของเหลว ไม่ให้กระฉอกได้ ดังนั้น หงส์ทองคำจากกรุวัดราชบูรณะจึงไม่น่าจะสร้างขึ้นเพื่อบรรจุ “ของเหลว” เนื่องจากลำคอของหงส์สามารถถอดออกได้ หากบรรจุของเหลวเช่นน้ำก็จะรั่วซึมออกที่คอเสียก่อน หรือถ้าสร้างไว้สำหรับบรรจุของเหลวจริง ช่างคงต้องเชื่อมต่อระหว่างคอกับลำตัวให้เป็นหนึ่งเดียว ไม่ให้เกิดการรั่วซึมอย่างแน่นอน

จะเป็นไปได้หรือไม่ว่าหงส์ตัวนี้อาจสร้างขึ้นเพื่อให้เป็น “หงส์กำยาน” บรรจุกำยานที่จุดไว้ในลำตัวเพื่อให้ควันพวยพุ่งออกมาจากปากหงส์ สอดคล้องกับคอหงส์ที่สามารถหมุนได้เพื่อให้ควันกำยานพุ่งไปในทิศทางที่ต้องการ ถึงแม้จะมีรอยต่อแต่ควันของกำยานก็จะน่าจะเร่งระบายออกทางปากหงส์มากกว่าจะรั่วซึมออกที่รอยต่อเช่นในกรณีที่เป็นของเหลว ประกอบกับฐานที่รองหงส์ซึ่งอาจเคยประกบกับฐานอีกชั้นหนึ่งมาก่อน จึงดูเหมาะสมที่จะเป็นภาชนะสำหรับ “ตั้ง” มากกว่าภาชนะสำหรับ “เท”

ดังนั้น มีความเป็นไปได้ว่าหงส์กำยานนี้ย่อมอาจได้รับแรงบันดาลใจด้านการออกแบบจาก “เป็ดกำยาน” ของจีนที่นิยมกันมานานนับพันปีดังมีหลักฐานมาตั้งแต่สมัยราชวงศ์ฮั่น กระทั่งนิยมแพร่หลายกันในสมัยราชวงศ์ซ่งจนถึงราชวงศ์ชิง ดังตัวอย่างจากเป็ดกำยานสมัยราชวงศ์หมิงตอนปลาย มีขนาดใหญ่กว่าเพราะสูงถึง 24 เซนติเมตร  ไล่เลี่ยกับอายุหงส์กำยานจากกรุวัดราชบูรณะที่สูงราว 8 เซนติเมตร และเป็ดกำยานลงยาตัวน้อยสูงเพียง 11.4 เซนติเมตรจากสมัยพระจักรพรรดิเฉียนหลงแห่งราชวงศ์ชิง ใกล้เคียงกับขนาดของหงส์กำยานทองคำวัดราชบูรณะ ซึ่งอาจทำขึ้นสำหรับจุดกำยานถวายเป็นพุทธบูชาแด่พระบรมสารีริกธาตุที่บรรจุในกรุปรางค์ประธานของวัดราชบูรณะก็เป็นได้

 

อ่าน เครื่องหอม

อ่าน วัฒนธรรมกำยาน (2)

 

ที่มา: วัฒนธรรมกำยานในอยุธยา 

หงส์ทองคำ

2 thoughts on “วัฒนธรรมกำยาน (1)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s