วัฒนธรรมกำยาน (5)

วัฒนธรรมกำยานในอารยธรรมจีน

ชาวจีนใช้กำยานมาตั้งแต่ปลายยุคหินใหม่ จนมาถึงยุคสามราชา ห้าจักรพรรดิ์  (2852-2070 กคศ.) สืบต่อมาถึงราชวงศ์เชี่ย (2100-1600 กคศ.) ราชวงศ์ซาง (1600-1046 กคศ.)  และราชวงศ์โจว (1045-256 กคศ.) โดยมีการจุดกำยานเพื่อบูชาบรรพบุรุษ การบูชาเทพเจ้า ในยุคราชวงศ์ฮั่น (206 กคศ. – คศ. 220) มีการนำเข้ากำยานจากต่างแดน ในขณะที่กำยานที่ผลิตภายในแผ่นดินจีนถือว่าเป็นของสำหรับคนชั้นต่ำ ในช่วงราชวงศ์ซ้อง การใช้กำยานดีจุดรมในระหว่างการรับแขกเหรื่อหรือรมสถานที่ให้หอมกรุ่นที่ถือเป็นวัฒนธรรมที่นิยมกันมากของชนชั้นสูง

การจุดกำยานยังถือว่าเป็นการรักษาทางการแพทย์ โดยสามารถรักษาโรคทางกายภาพและมีผลต่อด้านจิตใจอีกด้วย

incense_burner

นอกจากการแสวงหากำยานชั้นดีจากต่างประเทศแล้ว ที่จุดกำยาน (Censor/incense burner) ก็ได้รับการพัฒนาอย่างมาก มีการนำศิลปะ การหล่อโลหะ เข้ามาเสริมการจัดสร้าง ทำให้ที่จุดกำยานของจีนสะท้อนอารยธรรมที่รุ่งเรืองของจีนเป็นอย่างยิ่ง

ในเวลาเดียวกัน ชาวจีนรับเอาวัฒนธรรมการใช้ธูป (incense stick) มาจากชาวซีอวี้ (ชนกลุ่มน้อยในสมัยโบราณ อยู่ทางตะวันตกของจีน) โดยหลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดของจีนพบว่า ชาวจีนมีการใช้ธูปอย่างน้อยที่สุดก็ในสมัยฮั่นอู่ตี้ (159– 87 กคศ.) โดยการใช้ธูปนั้นเป็นที่แพร่หลาย มาจนถึงปัจจุบัน การผลิตธูปขึ้นมาหลายลักษณะ โดยแบบที่เป็นแท่ง แกนกลางทำด้วยไม้ไผ่ จะแพร่หลายมากที่สุด นอกจากนี้ยังมีแบบเป็นขด และเป็นก้อนอีกด้วย

องค์ประกอบของธูปนั้น หลักๆ แล้ว จะแบ่งออกเป็นสองส่วน คือ ผงธูป และ แกนธูป  ซึ่งแกนธูปจะมีในเฉพาะธูปที่มีลักษณะเป็นแท่งเท่านั้น ประโยชน์หลักของแกนธูป คือ การบังคับรูปทรงของผงธูปให้ตั้งตรงเป็นแท่งได้ ง่ายต่อการเก็บรักษา ตลอดจนความสะดวกในการเคลื่อนย้ายและการใช้งาน

ผงธูปทำจากเครื่องหอมที่ได้จากพืชและสัตว์นำมาบดให้เป็นผง ปัจจุบัน วัตถุดิบธรรมชาติราคาแพง จึงมีการใช้น้ำหอมสังเคราะห์เข้ามาทดแทน การทำธูปจะนำซีกไม้ไผ่มาเหลาเป็นเส้นๆ นำก้านธูปไปชุบน้ำยาเพื่อให้ประสาน แล้วนำไปฟัดในกระบะผงธูป นำธูปไปตากแดด เมื่อแห้ง นำธูปบริเวณส่วนที่เป็นก้านมาชุบสีแดง แล้วนำไปตากแดดอีกครั้ง ก็ถือว่าใช้ได้

ธูปขดและก้อน ผลิตจากผงธูป มาขึ้นรูปทรงตามที่ต้องการ แต่เนื่องจากไม่มีแกน ส่วนผสมของผงธูปจะต้องมีลักษณะเหนียวและยืดหยุ่นมากกว่า การทำธูปก้อนนั้น จะนำผงธูปมากวนแล้วนำมาใส่พิมพ์จากนั้นนำไปอบให้แห้ง ส่วนธูปขดก็มีลักษณะเช่นเดียวกัน หากแต่เข้าเครื่องรีดออกมาเป็นเส้น รีดลงในถาดรองรับ ซึ่งถาดนั้นจะวนตลอดเวลา เส้นธูปออกมาก็จะม้วนเป็นวงกลม จากนั้นนำไปตากแดด หรือ เข้าเตาอบให้แห้ง ก็เป็นอันใช้ได้

incence-cir

ธูปขด ราคาค่อนข้างแพง และยากต่อการใช้งาน จึงไม่ค่อยได้รับความนิยมนัก ขนาดเล็กๆ เมื่อจุดแล้วสามารถอยู่ได้แตกต่างกันไป เช่น  ธูป 12 ชม. ธูป 24 ชม. ธูปขนาดใหญ่ก็มี ธูป 7 วัน ธูป 1 เดือน เป็นต้น (นิยมจุดถวายพระในวัดจีนหรือศาลเจ้า โดยที่ผู้ที่ถวายจะเขียนชื่อและคำอธิษฐานของตนในกระดาษแดง ติดไว้ที่ธูป แล้วนำไปจุดแขวนไว้ในบริเวณขื่อ หรือ บริเวณที่ศาลเจ้าจัดไว้ให้) นอกจากนี้บางที่ยังมีการย้อมสีธูปทั้งดอก (โดยมากใช้สีแดง) และยังมีการทำลวดลายบนธูปอีกด้วย

การเผาเครื่องหอมแบบจีน

ในพุทธศาสนามหายาน ตามวัดจีนนิยมการใช้ธูปอย่างยิ่ง ต่อมายังมีการนำไม้จันทน์ (sandalwood) มาสับเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วจุดคล้ายธูป  และการนำไม้จันทน์มาบดเป็นผงแล้วจุด  ซึ่งการจุดต้องมีศิลปะพอควร
ชาวจีนเชื่อว่า ควันธูปมีปราณ (ชี่) ซึ่งปราณนี้จัดเป็นพลังงานอย่างหนึ่ง พระพุทธรูปหรือรูปเคารพของเทพต่างๆ หากได้รับการจุดธูปสักการะเป็นเวลานานก็จะยิ่งทวีความศักดิ์สิทธิ์ คนไหว้ยิ่งมาก ยิ่งนาน เท่าใด อิทธิฤทธิ์ก็จะยิ่งมาก อีกทั้งรูปเคารพที่ยังไม่เบิกเนตร แล้วมีภูตผีมาสิงสู่ หากได้รับปราณธูปครบ 49 วัน วิญญาณนั้นก็จะมีอิทธิฤทธิ์ สามารถทำร้ายคนได้

ด้วยเหตุนี้ คนบางกลุ่มจึงไม่ทำความสะอาดรูปเคารพ ด้วยถือว่าจะทำให้ปราณศักดิ์สิทธิ์เสื่อมสูญ โดยเชื่อกันว่า รูปเคารพยิ่งเก่าคร่ำคร่าเท่าไหร่ยิ่งดี อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันความเชื่อนี้ บางแห่งเริ่มเสื่อมคลาย ขณะที่บางแห่งมีการคำนึงถึงความสวยงามมากขึ้น จึงมีการทำกระจกรักษารูปเคารพ ไม่ให้โดนฝุ่นหรือ ควันธูป แต่ก็ได้มีการเจาะรูกระจกบริเวณใบหน้าของรูปเคารพ เพื่อให้ได้รับควันธูปไปคล้ายกับคนสูดกลิ่นเช่นนั้น

อ่าน วัฒนธรรมกำยาน (4)

2 thoughts on “วัฒนธรรมกำยาน (5)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s