ปรัชญาจิตวิทยา: บทที่ 5 การรับรู้ [การรับรู้รส]

การรับรู้รส

การรับรู้รส (Sense of Taste) เป็นการรับสัมผัสทางเคมีผ่านทางลิ้น โดยที่มีการส่งผ่านกระแสประสาทเพื่อนำไปตีความหมายเป็นรสชาติ โดยมีตุ่มรับรสที่โคนลิ้นเป็นตัวรับรสพื้นฐาน แบ่งได้ดังตาราง

tongue

 

รสชาติ (Taste) ตำแหน่งของตุ่มรับรส
–  รสขม (Bitter) –  โคนลิ้น
–  รสหวาน (Sweet) –  ปลายลิ้น
–  รสเปรี้ยว (Sour) –  ข้างๆ ลิ้น
–  รสเค็ม (Salty) –  ทั่วๆลิ้น

 

การรับรู้รสจะไวมากน้อยขึ้นอยู่กับตุ่มรับรสนี้เอง ยิ่งมีปริมาณตุ่มมากก็ยิ่งรับรู้รสได้ง่าย ดังนั้น มนุษย์จึงรับรู้รสเค็มได้ไวที่สุด รองลงมาจึงเป็นเปรี้ยว หวานและขม ตามลำดับ และการรับรู้รสอื่นๆ เช่น เผ็ด มัน เกิดจากการผสมกันของรสพื้นฐานทั้งสี่นั่นเอง และเด็กรับรู้รสได้ดีกว่าคนสูงอายุ ความไวของการรับรู้รสยังขึ้นกับปัจจัยอื่นๆ ได้แก่

  1. ชนิดของสารเคมี (type) สารเคมีแต่ละชนิดทำให้รู้รสได้ไวแตกต่างกัน เช่น เกลือ น้ำตาล
  2. พื้นที่ของลิ้นที่รับรู้รส (area) หากมีการสัมผัสสารเคมีที่ลิ้นโดยมีพื้นที่มากกว่าก็จะรับรู้รสนั้นได้ดีกว่า เช่น การกลั้วไวน์ไปทั่วปากเพื่อให้สัมผัสด้านข้างและบริเวณโคนของลิ้น
  3. ระยะเวลากระตุ้น (time) หากได้รับการสัมผัสด้วยสารเคมีเป็นเวลานานก็จะรับรู้รสได้ไวขึ้น
  4. อุณหภูมิ (temperature) อุณหภูมิที่แตกต่างกันจะทำให้การรับรู้รสแตกต่างกัน โดยอุณหภูมิที่สูงขึ้นมีผลให้รับรู้รสเค็มลดลง แต่รับรู้รสหวานเพิ่มขึ้น แต่ถ้าอุณหภูมิสูงมากรสหวานก็จะลงลงเช่นกัน ส่วนรสขมและเปรียวนั้นจะไม่ได้รับผลกระทบจากอุณหภูมิที่เปลี่ยนไป
  5. การปรับตัว (adjust) ลิ้นจะปรับตัวต่อรสชาติ โดยหากได้รับในปริมาณมากๆ การรับรู้รสนั้นก็จะลดลง เช่น ชิมอาหารรสเค็มมากๆ ชิ้นถัดไปจะเค็มลดลง หรือ ถ้าได้รับรสชาติหนึ่งก่อนก็จะทำให้การรับรู้รสชาติถัดไปผิดเพี้ยนไป เช่น หากได้กินขนมหวานก่อน การทานผลไม้เปรี้ยวจะมีรสเปรี้ยวมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม พบว่ามีการศึกษาที่แสดงว่ามีความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้รสกับพันธุกรรม (genetic component) ซึ่งฮอร์โมนบางชนิดเช่น GLP-1 ที่พบว่าผลิตมาจากกระเพาะอาหารนั้น มีบางส่วนที่ผลิตมาจากเซลล์ของลิ้นด้วย ซึ่งเกี่ยวเนื่องด้วยการผลิตฮอร์โมนอินซูลิน นั่นคือ GLP-1 ช่วยในการสื่อสารระหว่างลิ้นกับสมองในด้านรสหวาน นอกจากนี้ยังมีฮอร์โมนตัวอื่นที่เกี่ยวข้องกับระบบการรับรู้รสและการเผาผลาญอาหารของร่างกาย

ในระดับปรัชญา รสชาติ นำไปสู่การเข้าใจในระดับ อัตวิสัย/วัตถุวิสัย ในเชิงคุณภาพของเรื่อง ดี-เลว รสชาติเป็นอัตวิสัยของปัจเจก แต่ก็พบลักษณะพฤติกรรมร่วม เช่น ผู้ที่รับประทานอาหารรสจัดก็จะมีพฤติกรรมที่จะแสวงหารสชาติที่จัดขึ้น ผู้ที่รับประทานอาหารร้อน-เย็น ก็จะมีพฤติกรรมการแสวงหาอาหารที่ร้อน-เย็นมากกว่าเดิม ส่วนผู้ที่ทานอาหารรสจืดก็จะยิ่งแสวงหาอาหารที่มีระดับคุณภาพดีขึ้นไปเรื่อยๆ ทั้งนี้ มีความเชื่อในระดับวัฒนธรรมว่ารสชาติเกี่ยวเนื่องด้วยอารมณ์ การได้รับประทานอาหารรสชาติดีจะทำให้อารมณ์ดีด้วย

รสชาติยังเกี่ยวเนื่องด้วยการชอบ (favor) ที่แสดงระดับของการชอบมากกว่า (ในเชิงดี-เลว) ต่อสิ่งต่างๆ ในเชิงคุณค่า และในเชิงรสนิยมของแต่ละสังคมที่เราจะทำการตัดสินใจเลือกที่จะอยู่หรือหลีกห่าง

อ่าน ปรัชญาจิตวิทยา: บทที่ 5 การรับรู้ [การได้กลิ่น]

One thought on “ปรัชญาจิตวิทยา: บทที่ 5 การรับรู้ [การรับรู้รส]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s