ปรัชญาจิตวิทยา: บทที่ 6 การเรียนรู้ [ความจำ 2]

ระบบความจำ

ระบบความจำ (Memory System) เป็นการนำข้อมูลให้เกิดเป็นความทรงจำซึ่งแบ่งออกได้เป็น 2 ด้าน ได้แก่

  1. การจำได้ (Remember) โดยสามารถแบ่งระดับของการจำได้ออกเป็น 3 ระดับ ได้แก่

  • การจำจากการรับรู้สัมผัส (sensory memory) เป็นความทรงจำที่เกิดขึ้นเนื่องจากการรับรู้ เช่น ภาพ เสียง ซึ่งจะมีการจดจำได้ในระยะสั้น
  • ความทรงจำระยะสั้น (short term memory) เป็นความทรงจำที่ได้รับการจัดเก็บไว้แล้ว และมีการนำกลับมาใช้หรือไม่ก็ได้ กลายเป็นความทรงจำชั่วคราว ซึ่งระบบจะทำการลืมข้อมูลนี้ไปในระยะ 30 วินาที แต่จะมีการคงไว้ในสมอง ซึ่งอาจดึงกลับมาในอนาคตได้ถ้ามีภาวะวิกฤติเกิดขึ้น เช่นการจดจำคำพูด ภาพโฆษณา
  • ความทรงจำระยะยาว (long term memory) เป็นความทรงจำที่ได้รับการตีค่าว่ามีความหมาย ได้รับการเรียนรู้ซ้ำๆ เกิดการจดจำอย่างต่อเนื่อง และสามารถดึงกลับมาใช้ได้ หากมีสิ่งกระตุ้นความทรงจำที่เหมาะสม เช่น การจดจำบทเรียน ภาพสถานที่ต่างๆ ทั้งนี้งานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์เชิงปัญญา (cognitive science) ได้จำแนก long term memory ออกมาเป็นความจำที่เรียกออกมาได้และความทรงจำที่เรียกออกมาไม่ได้
    • ความจำโดยปริยาย (Implicit memory) คือ ความจี่ไม่สามารถ recall ออกมาในระดับจิตสำนึกหรือระดับที่รู้ตัวได้ ได้แก่1) ความจำเชิงกระบวนการ (procedural memory) คือ ความจำเกี่ยวกับพฤติกรรมการทำงานของกล้ามเนื้อและกระบวนการทางสมองเอง 2) ความจำขั้นเตรียมการรับรู้ (priming memory) เป็นความจำที่เกิดจาก 1 สิ่งเร้าและสมองจดจำไว้ แต่ไม่อาจเรียกออกมาได้
    • ความจำชัดแจ้ง (explicit memory) คือ ความจำที่สามารถถูก recall ออกมาได้ในระดับจิตสำนึกหรือระดับที่รู้ตัว ประกอบไปด้วย1) episodic memory การจดจำเรื่องราวในอดีตได้เป็น ‘ห้วงๆ’ เป็นช่วงเวลา เป็นภาพลำดับเหตุการณ์ใดๆ ได้ 2) semantic memory คือการจดจำความจริงและองค์ความรู้ใดๆผ่านระบบภาษาและมีการตีความแล้วบันทึกเป็นความทรงจำเพิ่มเติม โดยมักอธิบายออกมาเป็น (I) schema มีการเรียงร้อยแนวความคิดเหล่านั้นออกมาเป็นภาพ (schematic) เป็นเรื่องราว และถูกใช้เป็น reference ในการ perceive & learn เรื่องราวใหม่ๆ แบบอัตโนมัติ  (II) symbolic เป็นผลลัพธ์ที่ process แล้วจากขั้น schema มีการวางเรื่องราวต่างๆ ออกเป็น symbolic เพื่อให้ง่ายต่อการคิด ต่อการรับรู้ หรือเปรียบเทียบประสบการณ์ใหม่ๆ และผลลัพธ์สุดท้ายของมันก็คือ concept ที่เราจะใช้ในการอธิบายกรอบความคิดของเราให้คนอื่นเข้าใจได้ผ่านการสื่อสาร
  1. การลืม (Forgetting) เป็นภาวะที่ระบบความทรงจำลบข้อมูลที่ได้เคยจำไว้ได้นั้นออกไป ทำให้จำไม่ได้ ซึ่งเกิดได้จากกระบวนการลืม 4 ประเภท ได้แก่
  • การไม่ได้ใช้ความจำนั้น (decay through dis-use) เป็นการลืมเนื่องจากจดจำข้อมูลไว้นานแล้ว หากแต่ไม่มีตัวกระตุ้นที่เหมาะสมจึงไม่ได้นำความจำในเรื่องนั้นๆกลับมาใช้เป็นเวลานาน
  • ผลของการแทรกสอดจากสิ่งที่เรียนรู้เพิ่ม (interference effect) เป็นการรบกวนกันของข้อมูลใหม่ต่อข้อมูลเก่าผ่านกระบวนการเรียนรู้ โดยเกิดผล 2 แบบได้แก่
  • การย้อนระงับ (retroactive inhibition) เป็นการที่ข้อมูลที่เรียนรู้ใหม่ไประงับสิ่งที่เรียนรู้ไว้เดิม โดยถือว่าความรู้เดิมขาดความสำคัญและเกิดการลืมเลือนไป
  • การตามระงับ (proactive inhibition) เป็นการที่ข้อมูลที่เรียนรู้ไว้แต่เดิมแสดงบทบาทยับยั้งการเรียนรู้ข้อมูลใหม่ๆ เมื่อข้อมูลใหม่ขัดแย้งกับข้อมูลเดิม และเกิดภาวการณ์ยึดติดกับข้อมูลเดิมไว้ ทำให้ลืมเลือนข้อมูลใหม่ไป
  • การจงใจลืม (motivated forgetting) เป็นความตั้งใจหรือไม่ตั้งใจของบุคคลในการที่จะลืมข้อมูลบางส่วน อันเนื่องมาจากสถานการณ์บางอย่าง เช่น อุบัติเหตุ การตกใจ
  • ความล้มเหลวในการเรียกคืนความจำ(retrieval failure theory) เป็นการที่บุคคลนำข้อมูลเก็บไว้เป็นความทรงจำระยะยาว แต่ไม่สามารถเรียกออกมาได้ เนื่องจากมีการจดจำที่ผิดพลาด ไม่จัดหมวดหมู่ไม่ถูกต้อง และการขาดสิ่งกระตุ้นความทรงจำที่เหมาะสม ทำให้กลายเป็นความทรงจำที่ปิดสนิท

ในทางปรัชญาสนใจการลืมในฐานะความบกพร่องของจิตสำนึกและหน้าที่อย่างหนึ่งของจิตสำนึก โดยเชื่อมโยงกับความรู้สึก (feeling) และผลของการลืม (consequence) ที่เกิดขึ้น ซึ่งในทางศาสนานำไปขยายต่อเป็นแนวทางสำคัญในการลืมปมต่างๆ ในชีวิต และการพัฒนาชีวิตให้มีความสุขต่อไป

อ่าน  ปรัชญาจิตวิทยา: บทที่ 6 การเรียนรู้ [ความจำ 1]

 

One thought on “ปรัชญาจิตวิทยา: บทที่ 6 การเรียนรู้ [ความจำ 2]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s